مراحل انجام معاملات کالا به روش حراج حضوری به شرح زیر می‌باشد:

  1. پیش‌گشایش: در این مرحله امکان ورود، تغییر یا حذف سفارش برای کارگزار خریدار وجود دارد و کارگزار فروشنده فقط باید عرضة خود را با قیمت پایه و حجم مندرج در اطلاعیه عرضه وارد نماید، لیکن در این مرحله معامله‌ای انجام نمی‌شود.
  2. مظنه‌یابی: کلیة سفارش‌های فعال در پایان مرحله پیش‌گشایش به این مرحله منتقل می‌شود. شرایط این مرحله به شرح زیر می‌باشد:

1-2  امکان ورود و حذف سفارش‌ها وجود ندارد.

2-2  امکان افزایش حجم تقاضای خریداران و کاهش حجم عرضه فروشندگان وجود ندارد.

3-2  فروشندگان صرفاً در زمان یک سوم ابتدایی دوره مظنه یابی، امکان افزایش میزان عرضه را دارند.

4-2  فروشندگان می‌توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش خرید ثبت شده کاهش دهند.

5-2  خریداران می‌توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده افزایش دهند.

6-2  کاهش حجم هر سفارش خرید صرفاً قبل از برابری قیمت آن با قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده امکان‌پذیر است.

7-2  چنانچه حجم عرضه بیشتر از مجموع تقاضاهایی باشد که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، معاملات با قیمت فروشنده و به میزان مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، انجام می‌شود.

8-2  چنانچه در پایان این مرحله هیچ خریداری قیمت فروشنده را نپذیرد امکان تجدید مرحلة مظنه‌یابی صرفاً برای یکبار دیگر توسط بورس وجود دارد.

  1. رقابت: در صورتی که در پایان زمان مظنه‌یابی مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند بیش از کل میزان عرضه باشد، سفارش خریداران مذکور وارد مرحلة رقابت می‌گردد. شرایط این مرحله به شرح زیر می‌باشد:

1-3  سفارش‌های فروشندگان قابل تغییر نمی‌باشد.

2-3  خریداران حق تغییر حجم تقاضای وارده را ندارند.

3-3  خریداران صرفاً می‌توانند قیمت تقاضای خود را افزایش دهند.

4-3  در پایان مرحله رقابت، معاملات براساس اولویت‌های موضوع مادة 5 این دستورالعمل انجام خواهد شد.

5-3  در صورتی که به دلیل وجود محدودیت نوسان قیمت مجاز، حجم تقاضاهایی که سقف قیمت مجاز را پذیرفته‌اند بیش از کل حجم عرضه باشد، عرضه به روش تسهیم به نسبت انجام خواهد شد. پس از تسهیم به نسبت، مقادیر تخصیص یافته به هر یک از کارگزاران نسبت به واحد پایة تخصیص، گرد می‌شوند.

      6-3  در زمان اعمال رویه تسهیم به نسبت در صورتیکه به دلیل محدودیت‌های ناشی از واحد پایه تخصیص، امکان تخصیص کالا به میزان مندرج در اطلاعیه عرضه وجود نداشته باشد، میزان عرضه می‌تواند به تشخیص مدیرعامل بورس تا سطح حداکثر 10 درصد میزان عرضه مندرج در اطلاعیه عرضه کاهش یا افزایش یابد و عرضه کنندگان ملزم به تبعیت از تصمیم مدیرعامل بورس در این خصوص هستند.

  1. نظارت: این مرحله پس از پایان زمان معاملات، جهت انجام اقدامات بورس از جمله تأیید معاملات می‌باشد.
  2. عرضة مازاد: در صورتی که حجم عرضه در پایان مرحلة مظنه‌یابی از تقاضاهایی که قیمت عرضه‌کننده را پذیرفته‌اند بیشتر باشد، مازاد عرضه در این مرحله قابل معامله می‌باشد. خریداران می‌توانند با ارایه تقاضای خرید با قیمت معاملات انجام شده در پایان مرحلة مظنه‌یابی، اقدام به خرید عرضه‌های مازاد نمایند. مرحلة عرضة مازاد از پایان مرحله نظارت آغاز و حداکثر تا پایان زماني از روز جاری معاملاتی كه هيئت مديره بورس تعيين مي‌كند ادامه می‌یابد.

شرایط معاملات عرضة مازاد به شرح ذیل می‌باشد:

1-5   در صورتی که قسمتی از حجم عرضه اعلامی طبق اطلاعیة عرضه يا عرضه افزايش يافته در مرحلة مظنه‌ياني معامله نگردد، این مازاد در سامانه معاملات باقیمانده و تا پایان مرحلة عرضة مازاد قابل معامله می‌باشد.

2-5   عرضه مازاد با پیشنهاد عرضه‌کننده و موافقت بورس می‌تواند تا پایان روز کاری قبل از روز عرضه بعدی نماد معاملاتی یا یک هفته پس از روز عرضه، هر کدام که کمتر باشد، معامله شود.

3-5   در صورت منتقل شدن عرضة مازاد به روزهای کاری بعد کارگزار عرضه‌کننده صرفاً تا ساعت 9 صبح روز کاری بعد می‌تواند عرضه مازاد را از سامانه معاملات حذف نماید. در غیر اینصورت عرضه مازاد تا پایان مرحلة عرضة مازاد آن روز معاملاتی قابل معامله خواهد بود.

4-5   در صورتی که در پایان مرحلة نظارت کارگزار عرضه‌کننده درخواست افزایش مازاد عرضه را بدهد، افزایش مازاد با تائید بورس امکان‌پذیر است.

تبصره:  طول مدت هر یک از مراحل فوق توسط هیأت مدیرة بورس تعیین و حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‌گردد. تغییر طول مدت مراحل فوق حین جلسه معاملاتی مجاز نمی‌باشد.

)               جدول مراحل انجام معاملات کالا به روش حراج حضوری(

زمان سبز(پیش گشایش)

امکان ورود، تغییر یا حذف سفارش برای کارگزار خریدار وجود دارد

کارگزار فروشنده فقط باید عرضة خود را با قیمت پایه و حجم مندرج در اطلاعیه عرضه وارد نماید

در این مرحله معامله‌ای انجام نمی‌شود

زمان زرد(مظنه یابی):کلیة سفارش‌های فعال در پایان مرحله پیش‌گشایش به این مرحله منتقل می‌شود. شرایط این مرحله به شرح جدول رو به رو می‌باشد

امکان ورود و حذف سفارش‌ها وجود ندارد.

امکان افزایش حجم تقاضای خریداران و کاهش حجم عرضه فروشندگان وجود ندارد

فروشندگان صرفاً در زمان یک سوم ابتدایی دوره مظنه یابی، امکان افزایش میزان عرضه را دارند

فروشندگان می‌توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش خرید ثبت شده کاهش دهند

خریداران می‌توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده افزایش دهند.

کاهش حجم هر سفارش خرید صرفاً قبل از برابری قیمت آن با قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده امکان‌پذیر است

چنانچه حجم عرضه بیشتر از مجموع تقاضاهایی باشد که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، معاملات با قیمت فروشنده و به میزان مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، انجام می‌شود

چنانچه در پایان این مرحله هیچ خریداری قیمت فروشنده را نپذیرد امکان تجدید مرحلة مظنه‌یابی صرفاً برای یکبار دیگر توسط بورس وجود دارد

زمان قرمز(رقابت):در صورتی که در پایان زمان مظنه‌یابی مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند بیش از کل میزان عرضه باشد، سفارش خریداران مذکور وارد مرحلة رقابت می‌گردد. شرایط این مرحله به شرح جدول رو به رو می‌باشد

سفارش‌های فروشندگان قابل تغییر نمی‌باشد

خریداران حق تغییر حجم تقاضای وارده را ندارند

خریداران صرفاً می‌توانند قیمت تقاضای خود را افزایش دهند

در پایان مرحله رقابت، معاملات براساس اولویت‌های موضوع مادة 5 دستورالعمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس انرژی انجام خواهد شد

در صورتی که به دلیل وجود محدودیت نوسان قیمت مجاز، حجم تقاضاهایی که سقف قیمت مجاز را پذیرفته‌اند بیش از کل حجم عرضه باشد، عرضه به روش تسهیم به نسبت انجام خواهد شد. پس از تسهیم به نسبت، مقادیر تخصیص یافته به هر یک از کارگزاران نسبت به واحد پایة تخصیص، گرد می‌شوند

در زمان اعمال رویه تسهیم به نسبت در صورتیکه به دلیل محدودیت‌های ناشی از واحد پایه تخصیص، امکان تخصیص کالا به میزان مندرج در اطلاعیه عرضه وجود نداشته باشد، میزان عرضه می‌تواند به تشخیص مدیرعامل بورس تا سطح حداکثر 10 درصد میزان عرضه مندرج در اطلاعیه عرضه کاهش یا افزایش یابد و عرضه کنندگان ملزم به تبعیت از تصمیم مدیرعامل بورس در این خصوص هستند

زمان آبی(نظارت)

این مرحله پس از پایان زمان معاملات، جهت انجام اقدامات بورس از جمله تأیید معاملات می‌باشد

 

 

 

ماده 5 : معاملات بورس باید همواره بر مبنای رقابت و به یکی از روش‌های حراج انجام شود. اجرای سفارش‌ها براساس اولویت قیمت و در صورت تساوی قیمت‌ها براساس اولویت زمانی ورود سفارش به سامانه معاملات خواهد بود.

تبصره: هیأت مدیرة بورس می‌تواند علاوه بر اولویت‌های مذکور در این ماده، اولویت‌های دیگری را جهت تصویب به هیئت مدیرۀ سازمان پیشنهاد نماید. اولویت‌های مذکور نباید اصول منصفانه و رقابتی بودن معاملات در بورس را نقض نماید. در صورت تصویب سازمان تغییر مذکور حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال باید توسط بورس اطلاع‌رسانی شود.