صندوق "نهادي مالي است که فعاليت اصلي آن سرمايه‌گذاري در اوراق بهادار مي‌باشد و مالکان آن به نسبت سرمايه‌گذاري خود، در سود و زيان صندوق شريک‌اند." سرمایه‌گذارانی که سهام صندوق‌های مشترک سرمایه‌گذاری را خریداری می‌کنند همان مالکان یا سهام‌داران هستند. وجوه دریافتی از آنها در ترکیب متنوعی از اوراق بهادار شامل سهام، اوراق قرضه، ابزارهای کوتاه مدت بازار پول و دارایی‌های دیگر سرمایه‌گذاری می‌شوند.

صندوق‌ها انواع مختلفی دارند که بر حسب نوع، اندازه، و شرایط تقسم سود تقسیم‌بندی می‌شوند.

-- از نظر نوع سرمایه‌گذاری‌ها:

----------- درسهام

----------- مختلط

----------- بادرآمد ثابت

----------- زمین و ساختمان

----------- ارزی

----------- نیکوکاری

-- از نظر اندازه:

----------- کوچک (حداکثر تا 50 هزار واحد)

----------- بزرگ (بیش از 50 هزار واحد)

-- از نظر تقسیم سود:

----------- با تقسیم سود

----------- بدون تقسیم سود

 

در بازار سرمایه ایران، صندوق‌ها براساس ترکیب دارایی‌ها به صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

-  صندوق سرمایه گذاری در سهام: حداقل ٧٠درصد از دارایی‌های صندوق در سهام پذیرفته شده در بورس یا بازار اول فرابورس سرمایه‌گذاری می‌شود.

-  صندوق سرمایه گذاری با درآمد ثابت: حداقل ٧٠درصد از دارایی‌های صندوق در اوراق مشارکت، سپرده بانکی، گواهی سپرده بانکی و اوراق بهادار با درآمد ثابت سرمایه‌گذاری می‌شود.

-  صندوق سرمایه گذاری مختلط: حداقل ٤٠درصد و حداکثر ٦٠ درصد از دارایی‌های صندوق در سهام پذیرفته شده در بورس یا بازار اول فرابورس سرمایه‌گذاری می‌شود.

 

اما برای شناخت هرچه بهتر صندوق‌ها آگاهی از مطالب زیر ضروری و لازم است:

اساسنامه و امیدنامه: در اساسنامه و امیدنامه صندوق، موارد با اهمیتی از قبیل استراتژی‌های سرمایه‌گذاری، ماهیت هزینه‌ها، هزینه‌هایی که بر عهده سرمایه‌گذار است، مشخصات ارکان صندوق، نحوه کارمزدها و مواردی از این دست افشا می‌شود که قبل از سرمایه‌گذاری در هر صندوق آگاهی از آنها ضروری است.

خاص ارزش دارایی (NAV ): برابر ارزش روز دارایی‌های صندوق منهای بدهی‌های آن است که صندوق موظف است روزانه آن را گزارش کند. NAV  مبنای ارزش‌گذاری واحدهای صندوق است

واحدهای صندوق: در واقع بیانگر حق سرمایه‌گذار از منابع صندوق بوده ( شبیه سهام شرکتهای سهامی است) و هر روز به قیمت روز (NAV) گزارش می‌شود. حداقل سرمایه‌گذاری در صندوق برابر 10 واحد است.

ارکان صندوق:ارکان صندوق شامل تیمی می‌شود که صندوق را مدیریت و یا بر عملکرد آن نظارت کرده و شامل موارد زیر است:

 

------------مدیر صندوق: مدیر صندوق اداره‌کننده صندوق بوده و تصمیم به سرمایه‌گذاری منابع صندوق بر عهده مدیر است.

------------متولی: متولی شخصیت حقوقی است که نماینده سرمایه‌گذاران در صندوق است که نظارت بر نحوه مصرف منابع ---------------صندوق از وظایف متولی است.

------------ضامن نقدشوندگی: فلسفه وجودی ضامن در واقع برای نقدشوندگی بالای واحدهای صندوق است که تحت هر شرایط،

---------------سرمایه‌گذار بتواند واحدهای سرمایه‌گذاری خود را بفروش برساند.

------------حسابرس: حسابرس صندوق، موسسه حسابرسی معتمد سازمان بورس است که به صورتهای مالی عملکرد صندوق که

---------------منتشر می‌شود، نظارت می‌کند تا به درستی اطلاعات را بیان نماید.

------------سازمان بورس: سازمان بورس به طور دوره‌ای  و بدون اطلاع قبلی از صندوق بازرسی کرده و بر آن نظارت دارد.


مزایای سرمایه‌گذاری در صندوق

-  برخورداری از کارشناسان حرفه ای بازار سرمایه و استفاده از نرم افزارهای مربوطه که امکان مدیریت بهینه پرتفوی را فراهم می‌سازد و فرد با سرمایه گذاری در این صندوق‌ها قادر است با کمترین هزینه از مدیریت حرفه‌ای بهره ببرد.

-  سادگی در ســرمــایــه‌گــذاری بــرای ســرمــایـه‌گـذاران جـزء، از دیگر مزایای این صندوق ها می‌باشد. از جمله، امکان بازخرید واحدهای سرمایه‌گذاری توسط صندوق و اطلاع از قیمت واقعی واحدهای سرمایه‌گذاری.

-  این صندوق‌ها با سرمایه‌گذاری در سهام، گواهی‌های سپرده و اوراق مشارکت، همزمان از ابزارهای بازار پول و بازار سرمایه بهره می‌برند و با متنوع سازی پرتفوی سرمایه‌گذاری، ریسک سرمایه‌گذار کاهش می‌یابد.

-  صندوق سرمایه‌گذاری مشترک در مقایسه با سرمایه‌گذاری مستقیم در سهام، ریسک نقد شوندگی را کاهش می‌دهد. زیرا افراد هر زمان که اراده کنند می‌توانند واحدهای صندوق را ابطال نمایند، ولیکن در بازار سهام، ممکن است به دلیل بسته بودن نماد سهم و یا وجود صف، امکان معامله در هر لحظه وجود نداشته باشد.

-  از آنجا که در این صندوق‌ها افراد با سرمایه‌های خرد قادر به سرمایه‌گذاری هستند، با تجمیع سرمایه‌های اندک و هدایت آنها به سمت بازار اوراق بهادار، نقدینگی این بازار نیز افزایش می‌یابد.


هزینه‌های قابل پرداخت از محل دارایی های صندوق

هزینه های تأسیس، هزینه های برگزاری مجامع صندوق، کارمزد مدیر، کارمزد متولی، کارمزد ضامن،حق الزحمه حسابرس، حق‌الزحمه و کارمزد تصفیه صندوق، حق پذیرش و عضویت در کانون ها.
همچنین کارمزد ابطال که از جمله هزینه‌هایی است که در صورت ابطال واحدها در بازه زمانی 60 روزه از زمان صدور مستقیماً توسط سرمایه‌گذار پرداخت می شود.


 صدور و ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری

-  سرمایه صندوق از طریق صدور واحدهای سرمایه‌گذاری عادی افزایش و از طریق ابطال آنها کاهش می یابد. صدور و ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری عادی به تقاضای سرمایه‌گذاری و براساس اساسنامه به قیمت های معینی صورت می پذیرد.

-  قیمت ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری در هر زمان نشان دهنده ارزش خالص دارایی های صندوق(یعنی ارزش دارایی‌های صندوق منهای بدهی‌های صندوق) است. در محاسبه ارزش دارایی های صندوق در شرایط عادی، مدیر باید قیمت روز این دارایی‌ها را در بازار ملاک عمل قرار دهد؛ در شرایط خاصی که قیمت دارایی‌ها در بازار منعکس کننده ارزش واقعی دارایی نیست، مثلاً بازار با صف مواجه است، که مدیر می تواند قیمت بازار دارایی ها را تعدیل نماید. در تعدیل این قیمت‌ها مدیر باید دستورالعمل نحوه تعیین قیمت‌های خرید و فروش اوراق بهادار در صندوق های سرمایه‌گذاری مصوب سازمان بورس و اوراق بهادار را رعایت کند.

-  قیمت صدورِ واحدهای سرمایه‌گذاری در هر روز، کمی بیشتر از ارزش روز خالص دارایی‌های صندوق در همان روز است‌. دلیل آن است که هنگام صدور واحدهای سرمایه‌گذاری، سرمایه‌گذار باید هزینه هایی را بپردازد. بخشی از این هزینه‌ها به ارزش خالص دارایی‌های صندوق اضافه می شود تا قیمت صدورِ واحدهای سرمایه‌گذاری محاسبه شود.