مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در یک گزارش تحلیلی جامع، بازارهای پول و سرمایه در بخش کشاورزی را مورد بررسی قرار داد

پنج شنبه 29 آبان 1393   سرویس

تحلیل کامل مرکز پژوهش‌های مجلس از بازار پول و سرمایه بخش کشاورزی منتشر شد

به گزارش خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا)، در تحلیل مرکز پژوهش‌ها آمده است: توسعه مالی عامل تعیین‌کننده‌ای در رشد اقتصادی کشورها به‌شمار می‌رود و در این میان تأمین مالی روستایی، عنصر ضروری رشد اقتصادی در روستا است و نقش مهمی را در افزایش درآمدهای کشاورزان و سایر کارآفرینان روستایی و کارگران آنان ایفا می‌کند. کمااینکه بانک جهانی در گزارشی تحت عنوان "فراهم‌سازی خدمات مالی روستایی در نواحی روستایی؛ نگرش نوین به تعاونی‌های مالی" که در سال 2007 منتشر شد تأکید کرده است طی سال‌های اخیر، درک جدیدی از نقش حیاتی رشد اقتصاد روستایی شکل گرفته است که می‌تواند از طریق دستیابی به خدمات مالی محقق شود.

بنا بر این گزارش، بحث تأمین مالی روستایی که در طول دهه گذشته در جامعه بین‌المللی ازجمله بانک جهانی گسترش یافته است، بر اهمیت ایجاد مؤسسه‌های مالی پایداری تأکید می‌کند که انواعی از خدمات مالی مبتنی بر تقاضای ارباب‌رجوع را تأمین می‌کنند. در واقع، هدف، ایفای نقش مداوم در کاهش فقر روستایی است چرا که افراد، نیازمند دسترسی همیشگی به خدمات مالی هستند تا بتوانند فعالیت‌های خود را مدیریت کنند. به عبارت دیگر، تأمین مالی روستای از طریق تدمین منابعی که فقیران را قادر می‌سازد تا در فرصت‌های اقتصادی جدید سرمایه‌گذاری کنند، به حل محدودیت‌های کلیدی فقرزدایی کمک می‌کند.

بنا بر این گزارش، توسعه کشاورزی معیشتی و توسعه تسهیلات مرتبط با فرآوری و بازاریابی در سکونت‌گاه‌های روستایی و افزایش واقعی درآمد خانوارهای روستایی، تقریباً در هیچ جایی بدون دستیابی به خدمات مالی اتفاق نیفتاده است. هرچند دسترسی به خدمات مالی، تنها یکی از عوامل اثرگذار بر توسعه اقتصادی روستایی است و تلاش‌هایی که به‌منظور دسرسی افراد به خدمات مالی انجام می‌شوند، باید با مداخله‌های دیگری همراه شوند که از توسعه پایدار فعالیت‌های اقتصادی روستایی حمایت می‌کنند. برای نمونه، نهاده‌های کشاورزی باکیفیت، دسترسی به خدمات ترویج کشاورزی، دستیابی به بازارها و اطلاعات مرتبط با آن و دسترسی به زیرساخت‌های فیزیکی و ارتباطی، همگی مهم بوده و باید به‌عنوان ابزارهای مکمل، به‌منظور دستیابی به نتایج بهتر، مورد توجه قرار گیرند. هرچند نقش مهمی برای دولت در زمینه تأمین مالی روستایی وجود دارد، اما نقش دولت باید به وضع سیاست‌های کلان اقتصادی مطلوب و قانون‌گذاری و ایجاد چارچوب قانونی مناسب، حمایت از ایجاد زیرساخت‌های مطلوب در بخش مالی و بخش واقعی و سرمایه‌گذاری در ارائه مشاوره‌های فنی محدود شود که از اقدامات مؤسسات مالی روستایی به‌منظور دستیابی به پایداری، حمایت به‌عمل می‌آورند (کلوئپینگر - تد و ریتچیه، 2003). البته بحث تأمین دستیابی اقشار آسیب‌پذیر روستایی به خدمات مالی باید به‌طور ویژه و با رویکردهای مؤثر مورد توجه قرار گیرد، به‌گونه‌ای که اقشار مذکور با استفاده از آنها بتوانند فرصت‌های شغلی پایدار، درآمدزا و فقرزدایی برای خود ایجاد کنند.

در حال حاضر، کشاورزان و به‌ویژه کارآفرینان بخش کشاورزی، در دریافت اعتبارات مورد نیاز دچار مشکل هستند و به‌طور کلی، برخورداری بخش کشاورزی از سرمایه، بسیار اندک است و علاوه بر آن، اعتبارات اعطایی به کشاورزی نیز لزوماً در عمل صرف فعالیت‌های کشاورزی نمی‌شوند. پرسش اساس آن است که چرا نظام تأمین مالی کشاورزی ایران، قادر به پشتیبانی مالی مؤثر و فراگیر از کارآفرینان بخش کشاورزی نیست؟ به‌منظور بررسی چالش‌های نظام تأمین مالی بخش کشاورزی ایران در مسیر توسعه کارآفرینی کشاورزی، اهداف عملیاتی ذیل، به ترتیب مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

به گزارش ایانا در بخش نخست گزارش حاضر، به بررسی بازار پول و سرمایه بخش کشاورزی ایران پرداخته شده و سپس ظرفیت نهادی تأمین مالی بخش کشاورزی مورد تحلیل قرار گرفته است. در این زمینه، در کنار تحلیل کارایی نظام بانکی رسمی، چهار تجربه در تأمین مالی غیردولتی بنگاه‌های کشاورزی و روستایی کشور شامل شرکت مادرتخصصی حمایت از توسعه سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی، واحدهای اعتباری شرکت‌های تعاونی روستایی و صندوق تعاون روستایی ایرانیان، بنیاد برکت و یک نهاد خصوصی دیگر بررسی شده است. پس از تحلیل ظرفیت نهادی تأمین مالی بخش کشاورزی، رویکردهای نوین جهانی درباره تأمین مالی کشاورزی و روستایی مورد بررسی قرار گرفته و با توجه به وضعیت ایران و ظرفیت‌های قانونی، راهکارهای لازم برای بهبود وضعیت ارائه شده است.

 

محدودیت‌های مالی در بخش کشاورزی

به‌طوری کلی، شواهد حاکی از آن است که محدودیت‌های مالی در کشاورزی و فعالیت‌های مرتبط با آن، بیش از سایر بخش‌ها است که نشان‌دهنده ماهیت فعالیت‌های کشاورزی و اندازه متوسط بنگاه‌ها است. به‌دلیل پراکنش فضایی گسترده‌تر، تراکم جمعیت کمتر، کیفیت عموماً پایین‌تر زیرساخت‌ها و فصلی بودن فعالیت‌های تولیدی روستایی و هم‌پراکنشی بالای آنها، قراردادهای مالی در بخش روستایی در قیاس با محیط‌های شهری، دربردارنده هزینه‌های مبادله و ریسک بالاتری است. از این رو بانک‌ها و دیگر واسطه‌های مالی سنتی سودگرا تمایل دارند فعالیت‌های خود را به نواحی شهری و نواحی پرجمعیت‌تر، ثروتمندتر و تجاری‌تر اقتصاد روستایی محدود کنند. در این نواحی، هزینه‌های عملیاتی کمتر است، مقدار وام‌ها به اندازه کافی بزرگ است و در نتیجه، هزینه‌های ثابت مبادله پوشانده می‌شوند و علاوه بر آن، قراردادهای حقوقی به سهولت بیشتری اعمال می‌شوند. یک پژوهش تازه درباره شش‌هزار خانوار در دو ایالت هند نشان داد که 78 درصد فاقد دسترسی به حساب پس‌انداز در یک مؤسسه مالی رسمی بودند (بانک جهانی، 2007). هزینه‌های ناشی از محدودیت‌های مالی برای خرده‌مالکان به واسطه فرصت‌های صرف‌نظرشده و در هنگام مواجهه آنها با ریسک، بسیار قابل توجه است. حدود 40 درصد از کل تولیدکنندگان کشاورزی در جوامع روستایی هندوراس، نیکاراگوئه و پرو، دستیابی محدودی به اعتبارات دارند. نهاده‌های خریداری‌شده توسط تولیدکنندگان فاقد اعتبار، به‌طور متوسط تنها 50 تا 75 درصد نهاده‌های خریداری‌شده از سوی تولیدکنندگانی است که محدودیت دستیابی به اعتبار ندارند و بین 60 تا 90 درصد آنها درآمد خالص (عواید زمین و نیروی کار خانوادگی) کسب می‌کنند (بوشر و همکاران، 2006). از آنجا که بیشتر نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی ایران از نوع خرده‌مالکی است و معمولاً کشاورزان فاقد سند رسمی هستند، لذا به‌نظر می‌رسد این بخش از محدودیت منابع مالی رنج ببرد. در این راستا، مرکز پژوهش‌ها در گزارش تحلیلی خود بازارهای پول و سرمایه بخش کشاورزی کشور را مورد بررسی قرار داده که متن کامل آن در 47 صفحه گردآوری شده و می‌توانید از بخش پیوست‌های ذیل همین خبر آن را دانلود کنید.

لازم به ذکر است در بخش‌های دیگری از این گزارش تحلیل ظرفیت نهادی تأمین مالی بخش کشاورزی از بابت کارایی پایین نظام بانکی در تقویت بنگاه‌های کوچک و متوسط کشاورزی و همچنین چهار تجربه در تأمین مالی غیردولتی بنگاه‌های کشاورزی و روستایی ایران مورد بررسی قرار گرفته است.

رویکردهای نوین جهانی تأمین مالی روستایی از بابت سازگارسازی تأمین مالی خرد برای بهره‌مندی خرده‌مالکان؛ شکل‌دهی مجدد خدمات مالی برای خرده‌مالکان و اقتصاد روستایی غیرکشاورزی و بورس‌های کالا (سریع و کم‌هزینه) تحلیل شده و در پایان نتیجه‌گیری و پیشنهادهای لازم صورت گرفته است./

پنج شنبه 29 آبان 1393



نظرات

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب منتشر خواهد شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد